Tính giá vốn đúng: vì sao lãi trên giấy khác lãi trong túi

Hỏi mười chủ cửa hàng "món này lãi bao nhiêu", chín người trả lời bằng phép trừ giá bán cho giá nhập. Phép trừ đó bỏ sót nhiều thứ, và độ lệch thường đủ lớn để đổi cả quyết định kinh doanh.

Bốn khoản hay bị bỏ quên

• Chi phí đưa hàng về: vận chuyển, bốc xếp, thuế nhập. Chúng thuộc về giá vốn chứ không phải chi phí chung.
• Hao hụt: hàng hỏng, rơi vỡ, hết hạn, cân thiếu. Bán 100 phần thì nguyên liệu thực tế thường đủ cho ít hơn 100.
• Khuyến mãi và bán kèm: tặng kèm, giảm giá đều làm giá vốn trên mỗi đồng doanh thu tăng lên.
• Giá nhập thay đổi theo lô: lô trước 40.000đ, lô sau 46.000đ mà vẫn tính theo 40.000đ thì lãi bị thổi phồng.

Một ví dụ nhỏ

Bạn nhập 100 hộp giá 40.000đ/hộp, tiền vận chuyển 400.000đ cho cả chuyến, bán ra 60.000đ. Nếu tính nhanh: lãi 20.000đ mỗi hộp, tức 33%. Cộng vận chuyển vào, giá vốn thành 44.000đ; giả sử hao hụt 3 hộp, giá vốn phân bổ lên phần bán được là hơn 45.000đ. Lãi gộp thật còn khoảng 25% — chênh gần một phần ba so với con số ban đầu.

Với món chế biến thì tính sao

Không cần bảng định lượng chi tiết tới từng gram mới bắt đầu được. Hãy làm ngược lại: lấy tổng tiền nguyên liệu mua trong kỳ chia cho doanh thu trong kỳ để ra tỷ lệ giá vốn chung, rồi theo dõi tỷ lệ đó qua từng tháng. Tỷ lệ nhảy lên bất thường là dấu hiệu có chỗ rò — mua đắt hơn, hao hụt nhiều hơn, hoặc bán sai giá.

Ba con số nên nhìn cùng nhau

• Lãi gộp theo món: món nào đang gánh cửa hàng, món nào chỉ bán cho vui.
• Lãi gộp theo nhóm hàng: để quyết định mở rộng hay cắt bớt nhóm nào.
• Tỷ lệ giá vốn trên doanh thu theo tháng: đường xu hướng quan trọng hơn con số một tháng.

Khi nhập hàng qua đơn nhập có giá và có chi phí phân bổ, ba con số này tự có sẵn — bạn không phải dựng bảng tính nào.